Anhwylder dysfforig cyn mislif (PMDD)

Beth yw PMDD?

I fenywod a phobl sy’n cael mislif, gall y cylch mislif bob mis ddod ag ystod o symptomau corfforol ac emosiynol.

Mae’n debyg bod y cylch mislif yn achosi newidiadau mewn hormonau cyn ac yn ystod mislif, er bod angen i ni ddarganfod llawer mwy am beth sy’n achosi hyn.

Y cyfnod lwteal yw’r enw ar y dyddiau rhwng ofwliad a dechrau’r gwaedu (y mislif).

Yn ystod y cyfnod lwteal bydd cynnydd a lleihad yn yr hormonau estrogen a phrogesteron.

Mae anhwylder dysfforig cyn y mislif (PMDD) yn anhwylder hwyliau gyda symptomau’n dechrau yn ystod cyfnod lwteal y cylch mislif ac yn dod i ben o fewn ychydig ddyddiau ar ôl i’r mislif ddechrau.

Symptomau PMDD

Mae symptomau pob unigolyn cyn y mislif yn wahanol, ac mae profiad pawb yn ddilys.

Ond, er mwyn cael diagnosis o PMDD, mae angen i’r symptomau hyn fod yn gysylltiedig â gofid eithafol a’u bod yn effeithio ar sut mae rhywun yn gweithredu ‘bob dydd’.

Mae’r symptomau hyn fel arfer yn ymddangos 7-10 diwrnod cyn y mislif, ac yn gwella neu’n lleihau o fewn ychydig ddyddiau i’r mislif ddechrau.

Gall symptomau seicolegol gynnwys:

  • iselder neu hwyliau isel dros ben
  • gorbryder a/neu deimladau o ‘gyffro/pryder/tensiwn mawr’ neu ‘ar bigau’r drain’
  • newid cyflym mewn hwyliau sydd dros ben llestri
  • anniddigrwydd neu ddicter
  • llai o ddiddordeb mewn gweithgareddau arferol er enghraifft, gwaith, ysgol, ffrindiau, hobïau
  • anhawster canolbwyntio
  • blino’n hawdd, neu’n brin o egni
  • newid mewn chwant bwyd a chwsg
  • teimlo wedi eich llethu neu eich bod wedi colli arnoch eich hun

Gall symptomau corfforol gynnwys:

  • y bronnau’n teimlo’n dyner neu wedi chwyddo
  • poen yn y cymalau neu’r cyhyrau
  • bol wedi chwyddo
  • magu pwysau

Triniaethau ar gyfer PMDD

Mae angen mwy o ymchwil i wella’r triniaethau sydd ar gael ar hyn o bryd i’r rhai sy’n byw gyda PMDD.

Mae symptomau cyn-mislif pob unigolyn yn wahanol, ac mae pob profiad yn ddilys.  Fodd bynnag, er mwyn cael diagnosis o PMDD, mae angen i’r symptomau hyn fod yn gysylltiedig â thrallod eithafol ac eu bod yn effeithio ar weithrediad ‘bob dydd’.

Er nad oes unrhyw brofion corfforol i wneud diagnosis o PMDD, gwneir y diagnosis trwy archwilio cofnodion eich hwyliau a gedwir bob dydd am o leiaf ddau gylch mislif.

Newidiadau ffordd o fyw yw’r cam cyntaf fel arfer i geisio helpu i leihau symptomau PMDD. Cael digon o gwsg ac ymarfer corff wrth fwyta diet iach sy’n llawn protein, carbohydradau cymhleth, ffrwythau a llysiau. Gall hyn fod yn arbennig o heriol wrth brofi’r symptomau hyn ond gall lleihau straen a chael digon o gwsg helpu i wella’ch lles yn y tymor hir.

Mae atalydd ailafael serotonin-benodol neu SSRIs yn fath o gyffur gwrth-iselder sydd fel arfer y driniaeth gyntaf y mae meddygon yn eu hargymell. Weithiau gellir eu cymryd bob dydd trwy gydol y mis cyfan neu dim ond yn ystod eich cyfnod lwteal.

Fe’u defnyddir i helpu i leihau’r symptomau hwyliau sy’n gysylltiedig â PMDD. Mae yna sawl math gwahanol o SSRIs felly mae’n bwysig gweithio gyda’ch meddyg i ddod o hyd i’r un sydd fwyaf addas i chi.

Gall Dulliau Atal Cenhedlu Cyfunol (y cyfeirir atynt yn aml fel y pil) weithiau fod o gymorth i reoli symptomau PMDD trwy reoli neu atal ofwliad. Fodd bynnag, cymysg yw’r dystiolaeth ar gyfer hyn fel triniaeth.

Gall therapi siarad a chwnsela fod yn ddefnyddiol wrth helpu i reoli symptomau seicolegol PMDD. Mae peth ymchwil yn cefnogi bod Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT) yn effeithiol ar gyfer rheoli symptomau rhai pobl sydd â PMDD.

Triniaethau llinell olaf

Gall menopos cemegol (dros dro) gyda phigiadau analog hormon sy’n rhyddhau Gonadotropin (GnRH) fod o gymorth i leihau symptomau PMDD mewn rhai pobl. Mae’r driniaeth yn aml yn gyfyngedig i ychydig fisoedd a dylid ei chyfuno â therapi amnewid hormonau (HRT) i leddfu symptomau’r menopos a lleihau colledion dwysedd esgyrn, sef rhai o’r sgîl-effeithiau sy’n gysylltiedig â’r driniaeth.

Dim ond mewn achosion difrifol iawn y caiff menopos llawfeddygol ei argymell ac mae risg o gymhlethdodau ac ni ellir ei wrthdroi. Mae’n cynnwys oofforectomi dwyochrog (llawdriniaeth i dynnu’ch ofarïau a thiwbiau ffalopaidd), weithiau ynghyd â hysterectomi llwyr (llawdriniaeth i dynnu’ch groth), ac mae angen triniaeth ddilynol gyda HRT.

Awgrymiadau i bobl â PMDD

  • siaradwch â’ch meddyg teulu am PMDD – mae gan wefan IAPMD rywfaint o ganllawiau ar eiriol drosoch eich hun
  • chwiliwch am gefnogaeth gan gymheiriaid drwy fforymau a grwpiau cymorth fel y Prosiect PMDD lle gallwch ddod o hyd i gymuned gefnogol o bobl â PMDD
  • siaradwch am PMDD gyda’r bobl yn eich bywyd

Syniadau i bartneriaid, teulu a ffrindiau

  • gofynnwch i’r person â PMDD beth fyddai o gymorth
  • addysgwch eich hun trwy ddarllen am PMDD
  • gofalwch amdanoch chi’ch hun wrth i chi eu cefnogi
  • ymunwch â grŵp cymorth

Help gyda’n hymchwil PMDD

Mae astudiaeth PreDDICT yn ceisio deall PMDD a sut mae digwyddiadau atgenhedlu, fel y cylch mislif, yn effeithio ar unigolion sydd mewn perygl o anhwylderau seicolegol.

Adnoddau

Piece of Mind podcast: PMDD – the hidden link between hormones and mental health

Yn y pennod hon, rydyn ni’n cael cwmni Becci Smart a Chloe Apsey i sôn am sut mae’n wirioneddol o deimlo byw gyda PMDD a’r ymchwil sy’n digwydd ar hyn o bryd yn NCMH sy’n ceisio dysgu mwy i wella diagnosis a thriniaeth.

Animation: What is PMDD?
Gweminar: Mythau a Camsyniadau PMDD

Ymunodd Laura Murphy o’r Gymdeithas Ryngwladol ar gyfer Anhwylderau Cyn Mislif (IAPMD) â’r Athro Arianna Di Florio, sy’n arwain ymchwil i PMDD yn yr NCMH, i drafod mythau cyffredin a chamdybiaethau PMDD o safbwynt clinigol a phersonol.

Gwefannau
Darllen mwy